Sosyal normlar üzerinde yeni bir tartışma alanı açan bir araştırma, Cornell Üniversitesi’ndeki bilim insanları tarafından gerçekleştirildi. Örgütsel davranış uzmanı Profesör Merrick Osborne’un liderlik ettiği ekip, “Kabalık her zaman kötü müdür?” sorusunu ele aldı. Journal of Organizational Behavior dergisinde yayımlanan bu çalışma, bir saldırı ya da provokasyon sonrası yapılan “misilleme amaçlı” kaba davranışların toplumda “ahlaki ve haklı” olarak değerlendirildiğini ortaya koydu. Bu araştırma, kabalığın bağlamına göre sosyal bir değer taşıyabileceğini savunan kapsamlı bir çalışma olma özelliği taşıyor.
PROVOKASYON VE MİSİLLEME ARASINDAKİ AHLAKİ AYRIM
Araştırmanın temelini oluşturan beş ayrı deney, yaklaşık 850 katılımcı ile yapıldı. Professör Osborne, katılımcıların nezaket düzeyleri benzer olsa bile, bu davranışı başlatan kişi ile ona denk bir şekilde yanıt veren kişiyi farklı değerlendirdiğini belirledi. Çalışma sonuçları, gözlemcilerin misilleme amaçlı yapılan kaba eylemleri “grubun normlarını koruma” ve “suçluya ders verme” mekanizması olarak değerlendirdiğini gösteriyor. Osborne, “Nezaket her zaman daha üstün bir değerdir, ancak misilleme amaçlı kabalığın da toplumsal bir işlevi olduğu kabul ediliyor,” şeklinde konuştu.
SOSYAL MEDYA VE SPORDA ‘HAKLI’ KABALIK
Deneyler, sosyal medya platformlarından spor alanlarına kadar geniş bir yelpazede test edildi. Reddit’teki kullanıcılar üzerinde gerçekleştirilen testlerde, kaba bir yoruma aynı şekilde sert bir yanıt veren kullanıcıların, nötr kalanlara göre yedi kat daha fazla destek aldığı ve toplulukta daha fazla takdir gördüğü belirlendi. Benzer şekilde, hokey ve beyzbol taraftarları, rakip oyuncunun kurallara aykırı hareketlerine sert bir tepkiyle yanıt veren kendi oyuncularını, takımları ceza alsa bile “erdemli ve haklı” olarak değerlendirdi. Toplum, haksızlığa karşı sessiz kalmak yerine “dişe diş” yanıt vermeyi adaletin sağlanması olarak yorumluyor.
İŞ HAYATINDA SINIR: ÜÇÜNCÜ KİŞİLER KURAL BOZUYOR
Araştırma, bu toplumsal “hoşgörünün” keskin bir sınırı olduğunu da ortaya koydu. Bir iş yeri e-posta yazışmasının incelendiği deneyde, kaba bir eleştiriye verilen sert yanıtın toplum tarafından cezalandırılmadığı gözlemlendi. Ancak önemli bir ayrıntı dikkat çekti: Kabalık, yalnızca asıl kışkırtıcıya yöneltildiğinde “haklı” bulunuyor. Haksızlığa neden olan kişiden bağımsız olarak, olayla ilgisi olmayan bir iş arkadaşıyla bu durumu çözmeye çalışanlar ise toplum tarafından en fazla eleştirilen grup oldu. Bilim insanları, bu bulguların “iki yanlış bir doğru etmez” ilkesinin her zaman geçerli olmadığını ve insanların bazen “göze göz” ilkesini en üstün davranış olarak görebildiğini gösterdiğini vurguluyor.
