ABD Senatosu, Rusya’nın petrol ve doğal gazdan elde ettiği geliri sınırlamayı amaçlayan yaptırım tasarısının görüşülmesine 86’ya karşı 12 oyla devam edilmesini kabul etti.
İki partinin geniş desteğini alan tasarı, Rus enerjisinin en büyük alıcılarına yönelik yüksek gümrük vergilerinin yanı sıra Rus bankalarını, enerji projelerini ve gölge tanker filosunu da hedefliyor.
Oylama tasarının yasalaştığı anlamına gelmiyor. Metnin ABD Senatosundaki ek oylamalardan geçmesi, ardından ABD Temsilciler Meclisinde kabul edilmesi ve Trump tarafından imzalanması gerekiyor.
Türkiye, tasarıyı destekleyen ABD’li senatörlerin açıkladığı en büyük beş petrol ve doğal gaz alıcısı listelerinde yer almıyor. Ancak Çin, Hindistan ve Avrupa ülkelerine uygulanabilecek tarifeler küresel petrol akışlarını, navlun maliyetlerini ve enerji fiyatlarını etkileyebilir.
Yüzde 100 tarife yetkisi
Tasarı, Trump’a Rus petrolü ve doğal gazının en büyük alıcılarından ithal edilen ürünlere yüzde 100’e varan gümrük vergileri uygulama yetkisi veriyor.
Düzenlemenin önceki sürümünde Rus enerjisi alan ülkelere yüzde 500’e varan tarife uygulanması öngörülüyordu. ABD Kongresinde daha geniş destek sağlamak amacıyla üst sınır yüzde 100’e indirildi.
Tasarıyı hazırlayan senatörlerin paylaştığı verilere göre Rus ham petrolünün en büyük beş alıcısı Çin, Hindistan, Slovakya, Macaristan ve Azerbaycan olarak sıralanıyor.
Rus doğal gazında ise Çin, Fransa, Japonya, Macaristan ve Belçika ilk beş alıcı arasında bulunuyor.
Tarifeler yalnızca Rus petrolü veya gazını en fazla alan beş ülkeyle sınırlı kalmayabilecek. Rusya’nın enerji yaptırımlarını aşmasına en fazla yardımcı olduğu belirlenen beş ülke de düzenlemenin kapsamına alınabilecek.
Rusya’nın doğal gaz ihracatının yüzde 15’inden daha azını alan ve ithalatını azaltmak için somut adım atan ülkelere istisna tanınabilecek. Bu hüküm bazı Avrupa ülkeleri ile Japonya’nın yaptırımlardan muaf tutulmasına imkân sağlayabilir.
Tasarı, Trump’a ABD’nin ulusal çıkarlarını gerekçe göstererek tarifeleri uygulamama veya daha sonra kaldırma yetkisi de veriyor.
Bu yetki, düzenlemenin yalnızca Rusya’ya karşı bir yaptırım aracı olarak değil, Çin, Hindistan ve Avrupa ülkeleriyle yapılacak ticaret görüşmelerinde baskı unsuru olarak kullanılabileceği yönünde tartışma yarattı.
Rus enerji zinciri hedefte
ABD Senatosundaki düzenleme yalnızca Rus enerjisini satın alan ülkelere uygulanacak tarifelerden oluşmuyor.
Tasarı; Rus yetkilileri, büyük finans kuruluşlarını, Rusya Merkez Bankasını ve enerji ticaretinin finansmanında görev alan şirketleri yaptırım kapsamına alıyor.
Batılı sigorta, finansman ve denizcilik hizmetlerinden yararlanmadan Rus petrolü taşıyan gölge tanker filosu da düzenlemenin ana hedeflerinden birini oluşturuyor.
Gölge filo olarak adlandırılan eski tankerler, sahiplik yapılarının sık sık değiştirilmesi ve farklı ülkelerin bayrakları altında faaliyet göstermeleri nedeniyle yaptırımların uygulanmasını zorlaştırıyor.
Rusya’nın Yamal LNG ile Arctic LNG 1, Arctic LNG 2 ve Arctic LNG 3 projelerinin de yaptırım kapsamına alınması planlanıyor.
Tasarıyı destekleyen ABD’li senatörler, petrol ve doğal gaz satışlarından sağlanan gelirin Rusya’nın Ukrayna’daki savaşını finanse ettiğini savunuyor.
Düzenlemeye İran’ın enerji ve silah sektörlerine yönelik yaptırım yetkilerinin devam etmesini sağlayan maddeler de eklendi. Tasarının resmî adı bu nedenle Rusya ile birlikte İran’ı da kapsayacak şekilde genişletildi.
Bazı Demokrat siyasetçiler ise Trump’a verilen tarife yetkisinin kapsamına itiraz ediyor. Eleştiriler, yüksek tarifelerin Rusya’dan çok ABD’nin müttefikleri ve ithalatçı şirketler üzerinde maliyet yaratabileceği noktasında yoğunlaşıyor.
Tasarı ABD Senatosunda ek usul oylamalarından ve nihai oylamadan geçmek zorunda. ABD Temsilciler Meclisinin eylül ayına kadar yeniden toplanmayacak olması yasalaşma takvimini uzatabilir.
Türkiye için dolaylı risk
Türkiye, ABD’li senatörlerin mevcut tasarı için açıkladığı en büyük beş Rus petrolü ve doğal gazı alıcısı listelerinde bulunmuyor.
Bu nedenle tasarının mevcut haliyle Türkiye’ye doğrudan yüzde 100 gümrük vergisi uygulanmasını öngördüğü söylenemez.
Buna karşılık Çin ve Hindistan gibi büyük alıcıların Rus petrolü ithalatını azaltması, Rusya’nın ihracat rotalarını ve fiyatlama politikasını değiştirebilir.
Rus petrolünün farklı pazarlara yönelmesi, Brent petrol ile Rus petrolü arasındaki fiyat farkını, tanker talebini ve navlun ücretlerini etkileyebilir.
Türkiye’deki rafineriler açısından olası sonuç, yalnızca Rusya’dan alınan petrolün fiyatıyla sınırlı kalmayabilir. Akdeniz ve Karadeniz’deki taşıma maliyetleri, sigorta ücretleri ve alternatif ham petrol kaynaklarının fiyatları da değişebilir.
Çin ve Hindistan’dan ABD’ye yapılan ihracata yüksek tarife uygulanması, küresel ticaret akışlarında daha geniş bir yön değişikliğine yol açabilir. Bu ülkelerin Avrupa, Orta Doğu ve Türkiye gibi pazarlara daha fazla ürün yöneltmesi bazı sektörlerde rekabet baskısını artırabilir.
Enerji fiyatlarında ortaya çıkabilecek yükseliş ise Türkiye’nin ithalat maliyeti, cari açık ve enflasyon görünümü açısından dolaylı risk oluşturabilir.
Tasarı henüz kesinleşmediği için Türkiye’ye yönelik doğrudan bir yaptırım veya tarife kararı bulunmuyor. Uygulamanın gerçek kapsamı, ABD Senatosundaki nihai metin, ABD Temsilciler Meclisinin yapacağı değişiklikler ve Trump’ın kullanacağı muafiyet yetkisiyle belirlenecek.
Önümüzdeki aşamada ABD Senatosundaki nihai oylama, tasarının ABD Temsilciler Meclisindeki karşılığı ve Rus enerjisinin büyük alıcılarının vereceği tepki izlenecek.
